Vitiligo

Wat is het?

Viltiligo is een onschuldige aandoening waarbij de huid en het haar pigment verliezen en waarbij witte plekken van verschillende grootte en vorm ontstaan. 
De pigmentcellen (melanocyten), die in het onderste deel van de opperhuid voorkomen, ontbreken volledig. Vilitigo is niet besmettelijk. Ongeveer 1% van de bevolking lijdt aan vitiligo.

Hoe ontstaat het?

De precieze oorzaak van vitiligo is nog onbekend. Verschillende mogelijke oorzaken worden bestudeerd.

Vitiligo zou voor een deel erfelijk zijn. Vitiligo komt namelijk vaker voor bij identieke tweelingen en bij verschillende  personen binnen één familie. Dit wijst erop dat erfelijke factoren een rol kunnen spelen bij het ontstaan.

Ook een afwijking in het immuunsysteem speelt mogelijk een rol. Bij een auto-immuunziekte is het afweersysteem gericht tegen weefsels en/of afzonderlijke cellen van het eigen lichaam, hetgeen leidt tot ziekte van het bijhorende orgaan of orgaansysteem. In het geval van vitiligo wordt aangenomen dat deze immunologische reactie de vernietiging van pigmentcellen veroorzaakt. Ook andere auto-immuunziekten komen vaker (maar nog steeds zeldzaam) voor bij patiënten met vitiligo, zoals bepaalde ziekten van de schildklier, de ziekte van Addison (het tekortschieten van de bijnier), alopecia areata (vlekkerig haarverlies) en suikerziekte of diabetes.

Sommige 'externe'  factoren lijken vitiligo te kunnen uitlokken bij personen die voor vitiligo een "aanleg" hebben. Deze factoren zijn o.a. ernstige emotionele spanningen, zonnebrand, bevalling en lichamelijk letsel.

Wat zijn de verschijnselen?

De plekken variëren in grootte en vorm; zij kunnen zich geleidelijk uitbreiden en hebben vaak een rand die donkerder is dan de normale huid. Vitiligoplekken vindt men vaak rondom lichaamsopeningen en in de huidplooien bij de geslachtsorganen, op drukplaatsen, op handen en voeten, op plaatsen van herhaald trauma (letsel) en in het gelaat. Het haar in de vitiligoplekken wordt vaak wit. Het verloop van de ziekte is niet constant en daarom ook niet goed te voorspellen. Gewoonlijk wordt de huidafwijking geleidelijk erger, met tussenliggende perioden van verbetering. Spontaan herstel van vitiligoplekken, met name van aan zonlicht blootgestelde delen, komt regelmatig voor. Vitiligo kan ook voorkomen thv de slijmvliezen, bijvoorbeeld de lippen.

Plekken op lippen, gelaat, handen en vitiligo-letsels die op latere leeftijd ontstaan lijken minder kans op spontane verbetering te hebben.

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Ongeveer 50% van alle vitiligo-gevallen openbaart zich vóór het 20ste levensjaar en 70-80% vóór het 30ste levensjaar. Vitiligo is over het algemeen zo gemakkelijk te herkennen dat de diagnose gewoonlijk kan worden gesteld op grond van het klinisch beeld. Aanvullende diagnostiek is vrijwel nooit nodig. Zelden moet door middel van een huidbiopsie een andere pigmentstoornis worden uitgesloten. 

Wat is de beste behandeling?

Tot nu toe is er geen zeer effectieve therapie voor vitiligo bekend. De bestaande therapieën geven een matige kans op succes. De behandeling duurt in het algemeen lang, d.w.z. maanden tot jaren.

Corticosteroïden

De behandeling met corticosteroïdhoudende crèmes is  soms succesvol, vooral bij beginnende vitiligo. Soms kan de behandeling met corticosteroïdhoudende crèmes ook met PUVA -therapie worden gecombineerd. De behandeling met corticosteroïden mag niet te lang worden voortgezet, omdat deze crèmes op langere termijn schadelijke bijwerkingen kunnen hebben. Het is daarom van belang de behandeling op regelmatige basis te laten opvolgen door de arts die ze heeft voorgeschreven.

PUVA

Dit is waarschijnlijk de meest aangewezen wijze van behandeling van uitgebreide vitiligo. Het principe ervan is dat de huid door inname van een 'psoraleen' (licht-gevoelige stof van plantaardige oorsprong) gevoeliger wordt gemaakt voor ultraviolet licht, waarna belichting van het lichaan met ultraviolet licht (in een UV-cabine bij de dermatoloog) volgt.

De behandeling met ultraviolet licht moet met de nodige voorzichtigheid gebeuren omdat door verhoogde gevoeligheid het gevaar bestaat van verbranding van de huid. Ook deze behandeling moet enige tijd worden volgehouden. Pas na enkele weken tot maanden is het eerste succes zichtbaar. Er treden eerst pigmentaties op in de vitiligoplek in de vorm van bruine puntjes, die naderhand kunnen samenvloeien.  Op plaatsen waar zich geen haarwortelzakjes (handpalmen/voetzolen) bevinden is de kans op succes gering. Bij de PUVA-behandeling treden soms bijwerkingen op.

Transplantatie

Bij de transplantatie kan gebruik gemaakt worden van het verplaatsen van stukjes normaal gepigmenteerde huid naar een vitiligogebied. En,kel vrij beperkte en volledig gestabiliseerde vitiligo komt hiervoor in aanmerking. De behandeling wordt nog niet algemeen toegepast.

Wat kan men zelf nog doen?

Camouflage van gedepigmenteerde plekken met een huidkleurige make-up heeft geen genezende werking, maar is wel een goede methode voor maskering van de ontsierende huidafwijkingen met name in het gelaat. Hiertoe kan specifieke corrigerene make-up gebruikt worden. Uw arts kan u hierover advies geven.

Verder dient te worden bedacht dat na blootstelling aan zonlicht in de vitiligoplekken gemakkelijk verbrandingsverschijnselen optreden. Daarom dient de huid bij patiënten met vitiligo altijd goed beschermd te worden tegen zonverbranding door kleding of door een zonbeschermende crème. Dit heeft dan tevens als voordeel dat de gezonde wel pigmentvormende huid minder afsteekt tegen de witte ongepigmenteerde huid. Volledig vermijden van de zon is niet zinvol, net omdat gedoseerde (voorzichtige) blootstelling een re-pigmenterend effect zou kunnen hebben (zie: PUVA als behandeling).

Urticaria Pigmentosa is de meest voorkomende vorm van mastocytose.

Mastocytose kenmerkt zich door plaatselijke opstapeling van 'mestcellen' in de huid of de inwendige organen. Bij de vorm 'urticaria pigmentosa' beperkt de opstapeling van deze cellen zich tot de huid.  De reden waarom deze opstapelingen zich voordoen is voorlopig onbekend. Het kan zowel bij kinderen als bij volwassenen voorkomen.

De mestcellen die zich ophopen in de huid zijn eigenlijk te beschouwen als kleine 'bommetjes' vol histamine. Wanner deze 'bommetjes' 'ontploffen' komt histamine vrij in de huid en veroorzaakt deze stof ter plaatse roodheid, jeuk en zwelling van de huid.  Dit kan leiden tot 'flushing': plotse warmteopwelling, knalrood hoofd, rode huid.

Er zijn verschillende manieren waardoor de mestcellen massaal tot 'ontploffing' kunnen gebracht worden:

  • hard wrijven, krabben over de plekken
  • (zware) inspanningen, opwarming (bvb sauna)
  • blootstelling aan koude
  • emoties en stress (opjagen, nervositeit,...)
  • bepaalde voedingsmiddelen:
  • alcohol-houdende dranken, schaaldieren, aardbeien, tomaten, sterk     gekruid eten o dringen, hete dranken, sterke kazen, bananen, eieren, conserven,...
  • bepaalde geneesmiddelen:
  • insektensteken: bijen, hommels, dazen en andere

Scabiës of schurft

Wat is schurft?

Schurft of scabiës is een besmettelijke huidaandoening die door de schurftmijt veroorzaakt wordt. De schurftmijt is een spinachtig diertje dat niet met het blote oog te zien is. Ze graaft gangetjes in de opperhuid en legt daarin haar eitjes. De gagetjes zijn zichtbaar op de huid als grillig verlopende streepjes die tot 1,5 cm lang kunnen zijn. De schurftmijt nestelt zich bij voorkeur tussen de vingers, aan de binnenkant van de polsen, onder de oksels, op de dijen, onder de borsten, rond de navel, op de voetzolen en op de geslachtsdelen. Ongeveer 2 tot 6 weken na de besmetting treedt er jeuk op. 
De jeuk is s'nachts meestal het ergst.

De ziekte is overdraagbaar door direct langdurig huidcontact: als je 10 tot 15 minuten nauw contact hebt gehad met een besmette persoon, kun je zelf ook schurft krijgen.
Je kunt de ziekte ook krijgen door kleren van een besmette persoon te dragen of in zijn bed te slapen. De ziekte is goed te behandelen.

Aanpak van schurftbehandeling.

Om scabïes goed en volledig te bestrijden moeten alle personen die samenwonen en die onderling contact hebben, gelijktijdig behandeld worden, ook al hebben ze geen klachten.

Voor met de behandeling wordt gestart, is het van groot belang dat dej betrokkenen voldoende informatie krijgen.

De voorkeursbehandeling bestaat erin dat het hele lichaam met een permethrinecrème wordt ingesmeerd en dat een aantal algemene hygiënische maatregelen in acht worden genomen. Permethrinecrème is alleen op doktersvoorschrift te verkrijgen.
Eén tube zalf is meestal voldoende voor een volwassen persoon.
Er zijn nog andere producten op de markt. Uitzonderlijk kan een arts een geneesmiddel voorschrijven dat via de mond wordt ingenomen.

Hygiënische maatregelen

Vóór de betrokkenen met zalf worden ingesmeerd, moeten de volgende maatregelen worden genomen.

  • Was het beddengoed en alle kleren die tot vijf dagen vóór de behandeling werden gedragen, op een temperatuur van minstenst 50°C.
  • Kleren die je niet zo warm mag wassen, stoffen knuffels, schoenen en pantoffels stop je in goed dichtgeknoopte plastic zakken. Laat die zakken gedurende vijf dagen goed dicht en bewaar ze op kamertemperatuur.
  • Stop ook kussens van stoffen zetels, dekens en kleine tapijten in dichtgeknoopte plastic zakken en bewaar ze op kamertemperatuur gedurende vijf dagen. Rol grote tapijten op en plaats ze vijf dagen in de hoek van een kamer. Stofzuig ze nadien grondig.
  • Voor zaken die niet heet gewassen mogen worden, kun je ook de volgende alternatieve behandeling toepassen:
    - Stop ze in een hete droogkast gedurende 20 minuten
    - Stop de gevulde en dichtgeknoopte plastic zakken in de diepvriezer op een temperatuur van -20°c en laat ze gedurende 12 uur zitten.
  • Stofzuig alle matrassen grondig. Als op een matras zonder hoeslaken geslapen werd, is stofzuigen onvoldoende om alle eitjes en mijten te verwijderen. Lucht de matras dan gedurende vijf dagen bij kamertemperatuur en stofzuig ze daarna grondig.
  • Poets de rest van het huis met een gewoon reinigingsmiddel.

Insmeren met zalf

De onderstaande richtlijnen gelden voor de besmette personen en voor iedereen uit zijn directe omgeving.

  • Vóór het insmeren knip je je nagels kort. Besmette personen hebben immers vooral 's nachts jeuk. Door het krabben bevinden zich onder de nagels mijten, eitjes en tussenstadia van de schruftmijt.
  • Neem voor het insmeren een douche of bad. Daarna wordt het hele lichaam met de crème ingesmeerd, vanaf de kaakrand tot en met de voetzolen (bij kinderen die tussen twee maanden en twee jaar oud zijn, moet ook het hoofd en het gezicht worden ingesmeerd). De zalf moet twaalf uur op het lichaam blijven.
  • Eventueel kun je jezelf insmeren als je wat hulp krijgt voor het insmeren van je rug, maar je kunt ook een beroep doen op een thuisverpleegkundige.
  • Trek na het insmeren propere kleren aan en leg schone lakens en kussenslopen op de bedden. Het is belangrijk dat je nieuwe crème op je handen aanbrengt telkens je ze hebt gewassen. Ook na elk toiletbezoek schaamstreek en de bilplooi terug insmeren.
  • Neem na 12 uur opnieuw een douche of bad en trek schone kleren aan. Behandel de gedragen kleren zoals hierboven is beschreven. Als je s' avonds start met de behandeling, moet je ook het bedden goed 's morgens opnieuw vervangen en behandelen zoals hierboven is beschreven.

Na de laatste behandeling kunnen besmette personen nog tot vier weken jeuk blijven hebben. Tegen de jeuk kun je een vocht-inbrengende crème of een jeukwerend middel gebruiken.
In sommige gevallen zal de arts voorstellen om de behandeling na één week te herhalen.
Als je helpt bij het insmeren en als je helpt om de kleren in zakken te stoppen of het beddengoed te vervangen, raden we je aan een schort met lange mouwen en wegwerphandschoenen te dragen.

Urticaria

Wat is urticaria?

Urticaria (urtica=brandnetel) is de medische naam voor netelroos of galbulten. 
Het is een zich in korte tijd ontwikkelende, vaak heftig jeukendeuitslag van de huid, die begint met rode blekjes en daarna in verdikte blekeplekken kan overgaan. De huidafwijkingen kunnen al of niet samenvloeien tot grotere vlakke plakkaten. In feite betreft het een vochtophoping in de bovenste laag van de huid doordat de kleine haarvaatjes in de huid zich verwijden ( de rode fase) waarna door lekkage het vocht in de weefsels terecht komt (bleke fase). Één zon'n plek noemen we een urtica of kwaddel; het ziektebeeld inzijn geheel heet urticaria. Deze reactie is in het algemeen wel vervelend, maar meestal niet van ernstige aard omdat het proces zich volledig herstelt, meerstal binnen enkele uren. De aanvankelijk jeukende plekken trekken dan geleidelijk weg. bestaan de klachten langer dan 6 weken, dan spreekt men van chronische urticaria.

Urticaria is een vaak voorkomende huidreactie. Bijna een kwart van de bevolking zal in de loop van zijn/haar leven hiermee worden geconfronteerd. De oorzaken lopen uiteen en de aandoening komt op alle leeftijden voor, zowel bij mannen als bij vrouwen.

Hoe ontstaat urticaria?

Bij het ontstaan van urticaria speelt histamine een belangrijke rol. Histamine verwijdt de bloedvaten en veroorzaakt jeuk. Behalve histamine spelen ook andere lichaamseigen stoffen een rol bij het ontstaan van netelroos. Dergelijke stoffen liggen klaar in bepaalde "opslagplaatsen" (mestcellen) waaruit ze onder invloed van prikkels van uiteenlopende  kunnen worden vrijgemaakt.

Zo'n prikkel kan het innemen van een medicijn of voedingsmiddel zijn, psychische factoren, maar ook een infectie, het leveren van lichamelijke inspanning of de inwerking van zonlicht op de huid. Veelal is de aard van de prikkel niet bekend en lukt het ook niet om deze op te sporen. Ook kunnen meerdere prikkels tegelijkertijd aanwezig zijn. Normaal brengen bovengenoemde prikkels geen reactie teweeg. Verloopt dit proces minder goed, dan kan urticaria ontstaan.

Voor zover de prikkels bekend zijn worden deze meestal ingedeeld in de volgend groepen:

  • geneesmiddelen (vooral pijnstillers, zoals aspirine, antibiotica en röntgencontrastmiddelen)
  • acute- en chronische infecties (vooral veroorzaakt door bacteriën en parasieten)
  • fysische prikkels (lichamelijke inspanning, lokale druk op de huid, koude, warmte, zonlicht)
  • voedseltoevoegingen (vooral kleurstoffen, conserveringsmpiddelen en smaakversterkers)
  • allergie voor voedingsmiddelen (vooral eieren, schaaldieren en fruit)
  • allergie voor ingeademde producten (schimmelsporen, dierlijke huidschilfers, oplosmiddelen, formaldehyde)
  • insectensteken en-beten (vlooien, mijten, luizen, muggen, wespen)
  • interne ziekten (stofwisselingsziekten, hormonale stoornissen, auto-immuunziekten)
  • contact op de huid met bepaalde stoffen, zoals planten, rubber, chemicaliën, dierlijke eiwitten en crèmes.

Een goed intervieuw (uitvragen van de verschijnselen) is het belangrijkste bij het vinden van de oorzaak.

Ofschoon er geen duidelijke erfelijke aanleg bestaat, kan urticaria zich in bepaalde families vaker voordoen dan gebruikelijkis. Dit is bijvoorbeeldhet geval bij bepaalde urticariatypen, zoals de zogenoemde koude-urticaria en zonlicht-urticaria.

Wat zijn de verschijnselen?

Urticaria kan zich voordoen in de vorm van speldeknop grote jeukende rode bultjes, dubbeltjes-tot  guldengrote bleke plekken, grillig begrensde samenvloeiende schijven en handgrote bleke plakkaten die zich kunnen verplaatsen. Al deze licht verheven plekken worden ook wel kwaddels genoemd, waarmee de verdikking van de huid wordt aangegeven.

Er is geen bepaalde voorkeursplaats: urticaria komt even vaak voor op armen, benen, romp en in het gelaat. Wanneer er sprake is van omgevingsfactoren ontstaan de afwijkingen meestal ter plaatse van het contact of inwerking, bv bij drukurticaria op de knieën, handpalmen en voetzolen. Urticaria door insectenbeten zit meestal op onderarmen en onderbenen.

Andere vormen van urticaria

De vorm van urticaria waarbij kleinere keukende bultjes op de voorgrond staan, ontstaat bij transpiratie door emotionele stress, inspanning of warme omgeving. Men spreekt dan wel van inspanningsurticaria.

Een onschuldige maar vervelende variant is urticaria factitia. Daarbij ontstaan in reactie op druk of wrijven van de huid jeukende streepvormige kwaddels die na enige tijd weer spontaan wegtrekken. Met een stomp voorwerp schrijvend over de rug zijn ze reeds op te wekken. Dit verschijnsel noemt men hierom ook wel positief dermografisme. Dit komt in meer of mindere mate bij 3-5% van de bevolking voor en men kan er langdurig last van hebben. Vaak liggen hier verschillende oorzaken aan ten grondslag.

Een andere vorm van urticaria is koude-urticaria. De kwaddelvorming ontstaat op plaatsen waar de huid wordt afgekoeld. Dit treedt bijvoorbeeld op bij zwemmen in koud water. Het kan zelfs tot gevaarlijke situaties leiden (verdrinken) wanneer een meer gegeneraliseerde reactie met bloeddrukdaling en bewustzijnsverlies ontstaat. Men kan de diagnose stellen door op een gestandaardiseerde manier de huid plaatselijk af te koelen (ijsbloktest).

Daarnaast bestaat er nog een vorm van urticaria: de vertraagde drukurticaria. Hierbij onstaan na enkele uren zwellingen ter plaatse van lokale druk. Deze vorm ontstaat vaak rond de gewrichten en kan soms verward worden met een ontsteking van het gewricht. Behandeling van deze aandoening is erg moeilijk. De aandoening leidt vaak tot verminderde arbeidsgeschiktheid.

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Urticaria wordt door artsen gemakkelijk herkend. De arts zal eerst informeren naar veel voorkomende oorzaken wanneer u hem voor het eerst dit probleem voorlegt. Het al praten samen napluizen van een mogelijke oorzaak lost een groot aantal gevallen reeds op, zonder dat nader onderzoek noodzakelijk is.

Pas wanneer de aandoening hardnekkig blijkt te zijn, kan verder onderzoek nodig zijn. Hoe dit onderzoek eruit ziet hangt mede af van de bij de ondervraging verkregen aanwijzingen, de speurzin en ervaring van de onderzoeker. 
Met behulp van een bloedonderzoek kan er op zeer veel manieren naar een oorzaak worden gezocht. Ook kunnen röntgenfoto's, bacteriekweken, onderzoek van urine en ontlasting, allergietests en provocatietests aanwijzingen opleveren voor een of andere oorzaak. Dit alles neemt de nodige tijd (soms wel enige maanden) in beslag voordat alle eventuele oorzaken zijn nagekeken. Het belang van een diepgaand onderzoek is ook mede afhankelijk van de hinder die u ondervindt in uw dagelijkse activiteiten en het op normale wijze kunnen uitvoeren van uw werkzaamheden.

Bij chronische urticaria is bij een groot deel van de patiënten geen oorzaak aan te wijzen. Men spreekt dan van "chronische idiopatische urticaria". Bij iets minder dan de helft van de patiënten met chronische urticaria worden omgevingsfactoren gevonden die de netelroos of geheel of gedeeltelijk verklaren.

Wat is de behandeling?

Veelal zijn geneesmiddelen die de werking van histamine blokkeren effectief werkzaam. Deze geneesmiddelen worden antihistaminica genoemd. In het verleden hadden zij bij een deel van de gebruikers een vervelendebiojwerking, namelijk dat men er suf of slaperig van werd. 
Tegenwoordig zij er antihistaminica die dit effect niet meer hebben.

Bij kinderen kan een dergelijk middel in de vorm van een drankje worden gegeven; ouderen krijgen meestal capsules of tabletten. Indien het de verwachting is dat de huidreactie met enkele dagen zal afnemen, kan ook gebruik gemaakt worden van een jeukstillende lotion of een schudsel.

De chronische uitingsvormen van urticaria vereisen soms een langdurig gebruik van antihistaminica.

Wat zijn de vooruitzichten?

In de meeste gevallen is de huidreactie van korte duur (acute urticaria). Zelfs zo kort dat de verschijnselen alweer weg zijn, voordat men besloten heeft naar de huisarts te gaan. Niettemin zijn er mensen bij wie de reactie meerdere dagen achtereen aanwezig blijft (chronische urticaria).
In dat geval kan de aandoening zeer hinderlijk worden en verder onderzoek vereisen om een oorzaak op te sporen en zo mogelijk uit te schakelen. In de meeste gevallen wordt echter, ondanks intensief speurwerk, uiteindelijk geen oorzaak gevonden. Het is daarom uitermate belangrijk om zo precies mogelijk aan de dokter te vertellen hoe en wanneer de galbulten optreden.

Rosacea

Wat is Rosacea?

Rosacea betekent letterlijk "rood als een roos". Het is een sterk ontsierende huidafwijking in het gelaat. Het meest opvallende is de veelal felrode kleur van de wangen en de neus. De aandoening kan lijken op acne, de bekende jeugdpuistjes. Rosacea komt echter op latere leeftijd voor dan jeugdpuistjes, meestal na het dertigste jaar. Vooral vrouwen van middelbare leeftijd hebben er last van. Bij mannen komt het minder vaak voor. Rosacea is een hardnekkige aandoening, die goed te behandelen is. De afwijkingen hebben echter de neiging steeds weer de kop op te steken.

Over het algemeen bedreigt rosacea de gezondheid niet. De meeste patiënten zoeken hulp in verband met de cosmetisch zeer storende afwijkingen.

Hoe ontstaan rosacea?

De oorzaken van rosacea is niet bekend. Wel zijn er factoren, die een reeds bestaande rosacea kunnen beïnvloeden.

De belangrijkste hiervan zijn:

  • voeding
  • geneesmiddelen
  • klimaat
  • overgevoeligheid
  • infecties

Invloed van voedingsmiddelen en alcohol

Mensen met een rode neus of felrode wangen tengevolge van rosacea worden vaak als acoholist bestempeld. "Drankneus" is de weinig opbeurende kreet, die hen vaak naar het hoofd wordt geslingerd. Ze schamen zich daarom voor hun uiterlijk. Alcohol verergert wel tijdelijk de verwijding van de oppervlakkige bloedvaatjes in de huid.Voedingsmiddelen, die sterk gekruid of erg warm zijn, doen dat ook. Het zijn echter geen oorzaken van rosacea.

Geneesmiddelen

Vaatverwijdende middelen zullen een bestaande rosacea doen verergeren. Deze geneesmiddelen worden vooral gegeven aan oudere mensen met vernauwing van bloedvaten.

Het gebruik van bijnierschorshormoon-bevattende crèmes of zalven, zgn,"Corticosteroïden", maakt iedere rosacea veel erger (zie ook folder "Corticosteroïden voor de huid"). Bovendien treedt er een zeker verslaving voor deze middelen op, omdat ze in het begin de ontstekingsreactie van de huis afremmen. Hierdoor verdwijnt de zo storende roodheid. Zodra de patiënt evenwel stopt met corticosteroïdhoudende crème of -zalf, keren de huidverschijnselen in heviger mate terug. Patiënten willen dan het liefst hun gelaat opnieuw insmeren met dezelfde crème, wat prompt weer verbetering brengt.

Op den duur nemen de vaatverwijdingen en papels (rode bultjes) steedq uitgebreidere vormen aan en zal men vaker, langduriger en met sterker werkende corticosteroïden moeten smeren om de roodheid te kunnen onderdrukken. In een dergelijke situatie kost het veel geduld van de patiënt en de arts om de huid weer tot rust te krijgen.

Ook bij personen zonder rosacea zullen coricosteroïden bij voldoende lang gebruik in het gelaat een sterk op rosacea gelijkende uitslag kunnen veroorzaken, de zogenoemde steroïd-acne.

Klimaat

Rosacea kis vak het egst in de winter. Bij veel patiënten treedt verbetering in de zomer, maar bij anderen worden onder invloed van de zon de huidafwijkingen juist slechter. Waarschijnlijk is de overgang van kou naar warmte, waardoor de bloedvaatjes van de huid wijder worden, de reden van het erger worden van rosacea.

Overgevoeligheid

Veel patiënten merken opdat de aandoening verergert tijden het gebruik van vele soorten crèmes, reinigingslotions, shampoos en dergelijke. De huid lijkt als het ware niets te verdragen. Dat is een gevolg van het ontstekingsproces van de huid. Daardoor voelt de huid pijnlijk en branderig aan. Dit wordt veroorzaakt door irritatie door de genoemde stoffen.

Infecties

Bacteriële infecties spelen geen rol bij rosacea. Soms worden patiënten met rosacea bepaalde "mijtjes" (demodex) in wijde huidporiën van de neus gevonden. Echter ook bij mensen met een volmaakt normale huid kunnen deze micro-organismen voorkomen zonder enige afwijking te geven.

Psychische factoren

Mensen met rode wangen en een opvallende neus voelen zich onzeker. Daardoor neigen patiënten met rosacea zich te onttrekken aan contacten met hen onbekende personen. In ernstige gevallen leidt dat tot depressieve stemmingen. De psychische problemen van patiënten met rosacea zijn een gevolg en niet de oorzaak van de huidproblemen.

Complicaties

Bij rhinophyma of bloemkoolneus is de zwelling van het huidweefsel rond de poriën van de neuspunt zo sterk, dat de neuspunt hobbelig vergroot is en lijkt op een bloemkoolstronkje. Rhinophyma wordt vooral bij oudere mannen gezien. Het heeft niets met ovematig drankgebruik te maken.

Oogafwijkingen komen bij ruim de helft van alle patiënten met rosacea voor. Meestal betreft het vrij onschuldige ontstekingen van de ooglidranden of bultjes in de huid van de oogleden. Soms gaat het om ontstekingen van het hoornvlies. De ogen zijn daarbij pijnlijk, tranen gemakkelijk en er is sprake van lichtschuwheid. Dit wordt rosaceakeratitis genoemd. Als dat niet tijdig herkend en behandeld wordt, kunnen er littekens op het hoornvlies ontstaan waardoor men slechter gaat zien.

Wat zijn de verschijnselen?

Wat het meest opvalt en vaak ook als het grootste probleem wordt gezien is de roodheid van de wangen, de neuspunt, het midden van het voorhoofd en de kin.
Meestal is de kleur rozerood, soms wat paarsrood. De roodheid wordt vaak nog geaccentueerd door verwijding van de oppervlakkige bloedvaatjes van de huid in het gelaat; Deze wijde bloedvaatjes worden teleangiëctasieën genoemd. Bij milde vormen van rosacea zijn alleen de roodheid en de fijne vaatverwijdingen van de wangen aanwezig. Dit staat bekend als "couperose".

Bij de ergere vormen van rosacea zijn er ook papels en puistjes (rode bultjes met gele etterkopjes) op wangen, neus en voorhoofd in het rode huidgebied. Deze puistjes komen bij rosacea minder vaak voor dan bij echte jeugdpuistjes. Zwelling (oedeem) van het gelaat kan in lichte mate voorkomen alser veel papels en puistjes zijn.

Andere minder vaak voorkomende verschijnselen zijn branderigheid van de gelaatshuid en blozen bij de minste of geringste aanleiding. Dat kan in gezelschap zeer frustrerend zijn.

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Meestal zak de arts geen probleem hebben met het herkennen van rosacea en is geen ander onderzoek nodig dan de uitwendige inspectie van de huid.

Allerlei afwijkingen in het gelaat die gepaard gaan met roodheid, verwijde bloedvaatjes en/of papels, kunnen soms verwarring geven. Daarom zal er één enkele maal een huidbiopt nodig zijn voor microscopisch weefselonderzoek. Bij een huidbiopt wordt onder plaatselijke verdoving een stukje huid van enkele millimeters doorsnee afgenomen.

Wat is de behandeling?

Bij een uitgesproken rosacea met opvallende roodheid, papels en puistjes zijn de volgende behandelingen meestal succesvol.

Plaatselijke behandeling

  • Met antibiotica als erythromycine of clindamycine als gel, lotion of crème.
  • Verder kan een behandeling gegeven worden met metronidazol-gel of -crème.

Systhematische behandeling met tabletten of capsules

Deze behandeling wordt gegeven:

  • als de plaatselijke behandeling onvoldoende werkt.
  • bij zeer heftige en acute vormen, met name als er veel puistjes zijn of de huid gezwollen is.
  • bij rosacea-keratitis.

In aanmerking komen tetracycline, doxycyline en minocyline. Deze drie geneesmiddelen zijn aan elkaar verwante antibiotica, die over het algemeen weinig bijwerkingen geven. Zij dienen tenminste 1-2 maanden gebruikt te worden. In de zwangerschap zijn ze verboden. Voor verdere details kunt u het best de bijsluiter raadplegen.

Isotretinoïde is een van vitamine-A-zuur afgeleid middel, dat alleen door een huidarts voorgeschreven dient te worden bij ernstige vormen van rosacea, als de hierboven genoemde geneesmiddelen niet helpen of niet verdragen worden of geen betrouwbare anticonceptiemaatregelen genomen hebben.

Coagulatie (dichtbranden)

Opvallend wijde bloedvaatjes op wangen en neus kunnen, als de andere verschijnselen van rosacea tot rust zijn gekomen, met een fijn electrisch naaldje dichtgebrand worden. Dat is wat gevoelig maar verdoving is meestal niet nodig. Ook met zogenaamde LASER-stralen zijn deze kleine bloedvaatjes zeer fraai te verwijderen. LASER-behandeling is echter een kostbare- tijdrovende methode.

Cryotherapie (bevriezing)

Rhinophyma kan goed behandeld worden met cryotherapie. Hierbij wordt het overtollig weefsel van de neus bevroren met vloeibare stikstof. Bij zeer grote zwellingen dient de hulp van de plastisch chirurg ingeroepen te worden.

Wat kunt u zelf nog doen?

Bij lichtere vormen van rosacea staat alleen de roodheid van de wangen op de voorgrond. Veel patiënten raadplegen daarvoor een schoonheidsspecialiste of proberen allerlei middeltjes van de drogist. Soms heeft dat een averechts effect. Immers de huid heeft vooral rust nodig en moet zo weinig mogelijk geïrriteerd worden. Een milde dag- of nachtcrème is vaak voldoende. Stoombadjes of natte omslagen met lauwwarm water worden als weldadig ervaren. Camouflage is niet verboden, maar pas op met stevig boenen van de huid bij het verwijderen van make-up.

Vermijd irritatie van de huid zoals felle koude, gure wind, overmatig zonnen, rokerige ruimtes. Vermijd middelen die vaatverwijding veroorzaken, zoals sterke kruiden en alcohol. Gebruik nooit sterk werkende corticosteroïd-crèmes of -zalven in het gelaat. Bij lichte vormen van rosacea is te veel doen nadeliger dan niets doen!

Wat zijn de vooruitzichten?

Over het algemeen wordt met de hiervoor beschreven behandelingen een bevredigend resultaat verkregen. Rosacea heeft echter de neiging terug te komen, niet door het staken van de behandeling maar door het aanwezig zijn van bevorderende factoren. Bij de meeste patiënten zal na verloop van vele jaren het aantal malen, dat de aandoening opvlamt, verminderen en zal ook de ernst van opvlammingen afnemen.