Inhoudsopgave

Overmatig zweten

Hyperhidrose (overmatig zweten)

Zweten

Zweten is een essentiële functie waardoor het lichaam zijn temperatuur op peil houdt.Wanneer de inwendige temperatuur van het lichaam stijgt, bijvoorbeeld bij emoties, inspanningen of het eten van sterk gekruid voedsel, worden automatisch 2 belangrijke mechanismen geactiveerd om het lichaam weer af te koelen. Enerzijds gaan de bloedvaten in de huid wijder open staan, en anderzijds wordt de zweetproductie opgedreven. Doordat het zweet op de huid verdampt, zorgt dit voor afkoeling van het lichaam.

Het meeste zweet wordt geproduceerd door de zogenaamde ‘eccriene’ zweetklieren, die verdeeld zijn over zowat het ganse lichaamsoppervlak. We hebben er gemiddeld zo’n 2 à 5 miljoen. Het zweet dat ze produceren bestaat voor ongeveer 99% uit water.

De zweet-reflex wordt in hoofdzaak gecontroleerd door het sympathisch zenuwstelsel, waarbij de stof acetylcholine functioneert als ‘prikkel-overdrager’.

Wat is hyperhidrose? Hoe wordt de diagnose gesteld?

Hyperhidrose betekent overmatig zweten. De oorzaak van overmatig zweten is meestal onbekend. We spreken dan van primaire of idiopathische hyperhidrose. Maar hyperhidrose kan ook het gevolg zijn van bepaalde medische aandoeningen (zoals infecties, hormonale stoornissen, specifieke syndromen,…) of de inname van sommige medicijnen. In dat geval spreken we van secundaire hyperhidrose.

De eerste stap in het stellen van de diagnose is dan ook het onderscheid maken tussen primaire of secundaire hyperhidrose. De arts vraagt u naar de specifieke symptomen, hoe lang de klachten reeds duren, op welke leeftijd ze ontstaan zijn en wat de mogelijke uitlokkende factoren zijn. Ook wordt er gevraagd naar medicatie die u neemt of genomen hebt en er wordt nagegaan of er redenen zijn om aan andere onderliggende aandoeningen te denken. Zo nodig worden aanvullende onderzoeken gedaan om dit uit te sluiten.

Om de ernst van de hyperhidrose vast te stellen, volstaat de beschrijving van de klachten meestal. Aanvullende testen worden enkel uitgevoerd in kader van onderzoek, of als voorbereiding op bepaalde behandelingen (cfr infra behandeling met botulinum toxine).

Hoe ontstaat primaire hyperhidrose?

De oorzaak van primaire hyperhidrose is onbekend. Er wordt vermoed dat het probleem ligt in een overmatige prikkeling van de eccriene zweetklieren vanuit de hersenen. De eccriene zweetklieren zelf blijken immers normaal. Waarschijnlijk is er een erfelijke factor, want tot bij 80% van de patiënten kan men familiaal voorkomen van de ziekte terugvinden.

Wat zijn de kenmerken van primaire hyperhidrose?

Primaire hyperhidrose uit zich meestal als overmatig zweten op specifieke plaatsen: de handpalmen, de voetzolen en/of de oksels. Ook ter hoogte van het voorhoofd kan er sprake zijn van overmatig zweten. Primaire hyperhidrose treedt per definitie enkeloverdag op. Het is meestal meer uitgesproken bij warm weer, maar kan in principe zowel in koude als warme omgevingen optreden. Een lichte vorm van emotionele stress kan voldoende zijn om een zweet-uitbarsting uit te lokken.

Overmatig zweten thv handpalmen en voetzolen ontstaat meestal reeds op kinderleeftijd. Er wordt overmatig zweet geproduceerd op de ganse handpalm of voetzool, de zijkanten en topjes van handen, voeten, vingers en tenen. Continu klamme of zelfs natte handen/voeten hebben kan erg storend zijn. Kinderen ervaren bijvoorbeeld moeite om een pen, potlood, bal of spelcomputer vast te houden. Contact met vriendjes en het beoefenen van bepaalde sporten worden uiteindelijk soms vermeden. Ook voor volwassenen zijn natte handen/voeten vaak erg belemmerend bij sociale contacten. Natte voeten creëren bovendien een ideale omgeving voor de groei van schimmels en bacteriën die huidinfecties kunnen verzoorzaken.

Overmatig zweten thv de oksels ontstaat meestal pas tijdens of kort na de puberteit. Het zweten is zo uitgesproken dat de kleren door en door nat worden thv de okselregio. Wie er last van heeft, kijkt dan ook vaak uit naar donker gekleurd textiel, waarop de natte kringen minder zichtbaar zijn. Dagelijks meermaals wisselen van de bovenkledij is evenmin uitzonderlijk. Vanzelfsprekend is ook dit type van hyperhidrose erg sociaal belemmerend en kan het ertoe leiden dat sommige jobs of functies niet kunnen/durven uitgevoerd te worden.

Wat kan u zelf doen bij lichtere vormen van hyperhidrose?

- Houd de omgevingstemperatuur koel.

- Draag luchtige, koele katoenen kleding die niet te nauw aanspant.

- Draag open of ‘ademende’ schoenen .

- Gebruik een deodorant of een anti-perspirant. Een gewone deodorant is in principe enkel een product dat vervelende geurtjes maskeert en vocht opvangt. Een antiperspirant is ook vrij in de handel te verkrijgen en remt meer de transpiratie doordat ze vaak lage concentraties van aluminiumzouten (zie: behandeling) bevatten.

- Vermijd al te vaak sterk gekruid eten en alcoholische dranken die de zweetreflex kunnen stimuleren.

- Vermijd waar mogelijk emotionele stress of leer er door ontspannings-technieken ‘anders’ mee omgaan.

Wat zijn de mogelijke behandelingen voor hyperhidrose?

Lokale behandeling

Wanneer de vrij te verkrijgen anti-perspirantia onvoldoende blijken te werken, wordt in een eerste stap overgegaan op een lokale behandeling met hoger geconcentreerde alumiumzouten (aluminiumchloride). Deze zijn zowel beschikbaar in kant-en-klare produkten uit de apotheek (crèmes, rollers, sticks) als in magistrale bereidingen (vaak vloeistoffen op alcohol-basis). Er wordt vanuit gegaan dat de alumiumzouten neerslaan in de zweetkanaaltjes en deze zo blokkeren. Deze behandeling moet steeds eerst een bepaalde tijd elke dag worden uitgevoerd, waarna meestal kan worden afgebouwd naar zo’n 2 à 3 applicaties per week . Een vaak voorkomende bijwerking is irritatie en branderigheid van de huid in de behandelde zones.

Iontoforese

Bij iontoforese worden de handen, de voeten of de oksels in een badje of via een okselapplicator in contact gebracht met water waardoor een zwakke gelijkstroom van max 30mA geleid wordt. De gelijkstroom zorgt aan de overgangszone van de huid en het behandelingswater voor een vermindering van de zweetsecretie, vermoedelijk door blokkage van de zweetkanaaltjes in de opperhuid.

De behandeling wordt opgestart aan 3-7x/week, telkens een sessie van 15 minuten. Na 15 à 20 beurten kan worden overgegaan op een onderhoudstherapie aan 1x/week.

Behalve een lichte tinteling in de huid tijdens de behandeling, worden geen andere nevenwerkingen ervaren. De stroomsterkte kan aan de patiënt aangepast worden en is beveiligd op een maximum waarde, zodat er geen risico’s ontstaan .

Medicatie

In sommige gevallen wordt besloten dat medicatie kan opgestart worden. Het gaat hierbij meestal om anti-cholinerge medicatie, die de werking van acetylcholine remt. Dit is de stof die thv de zenuwuiteinden de prikkel naar de zweetklieren overbrengt. Ze zijn zeker het proberen waard, maar geven (vooral bij hogere dosissen) soms vervelende bijwerkingen zoals droge mond en droge ogen.

- Injecties

Een eiwit dat op zenuwcellen werkt, kan  thv de oksels, handpalmen of voetzolen geïnjecteerd worden dmv kleine prikjes. Het eiwit blokkeert de vrijzetting van acetylcholine thv het zenuwuiteinde, waardoor de prikkel aan de zweetklier niet kan doorgegeven worden, en het zweten dus wordt afgeremd. Voorafgaand aan deze behandeling wordt een zogenaamde ‘zetmeeltest’ uitgevoerd om het gebied af te bakenen waar de hyperhidrose het sterkst is. Deze test is volledig pijnloos.

Thv handpalmen en voetzolen zijn de injecties erg pijnlijk en kunnen ze niet zonder lokale verdoving worden toegediend. Thv de oksels worden de injecties veel beter verdragen en dan ook zonder verdoving toegepast. De stof blijft 4 à 6 maanden werkzaam, waarna het effect stilaan uitdooft, omdat de stof door het eigen lichaam geëlimineerd wordt. De behandeling geeft bijna altijd een zeer goed resultaat. Helaas wordt deze behandeling niet terugbetaald door de ziekenfondsen, en is ze dus volledig ten last van de patiënt.

Chirurgie

Wanneer alle andere behandelingsmogelijkheden werden uitgeprobeerd zonder gunstig resultaat, is een chirurgische interventie nog een mogelijke optie. Hierbij kan via een kijkoperatie in de borst- of buikholte een specifiek zenuwtakje van het sympathische geleidingssysteem vernietigd worden. Op die manier kunnen geen prikkels meer worden doorgegeven via dit systeem naar de zweetklieren van respectievelijk handen of voeten. Deze behandeling is vanzelfsprekend iets drastischer van aard. Met nieuwere technieken zijn de resultaten van deze ingrepen steeds beter. Een vaker voorkomende nevenwerking is het optreden van compensatoir zweten, waarbij de zweetproductie wel volledig geremd is thv handen of voeten, maar er op andere plaatsen van het lichaam, zoals de billen, overmatig zweten ontstaat.