Rosacea

Wat is Rosacea?

Rosacea betekent letterlijk "rood als een roos". Het is een sterk ontsierende huidafwijking in het gelaat. Het meest opvallende is de veelal felrode kleur van de wangen en de neus. De aandoening kan lijken op acne, de bekende jeugdpuistjes. Rosacea komt echter op latere leeftijd voor dan jeugdpuistjes, meestal na het dertigste jaar. Vooral vrouwen van middelbare leeftijd hebben er last van. Bij mannen komt het minder vaak voor. Rosacea is een hardnekkige aandoening, die goed te behandelen is. De afwijkingen hebben echter de neiging steeds weer de kop op te steken.

Over het algemeen bedreigt rosacea de gezondheid niet. De meeste patiënten zoeken hulp in verband met de cosmetisch zeer storende afwijkingen.

Hoe ontstaan rosacea?

De oorzaken van rosacea is niet bekend. Wel zijn er factoren, die een reeds bestaande rosacea kunnen beïnvloeden.

De belangrijkste hiervan zijn:

  • voeding
  • geneesmiddelen
  • klimaat
  • overgevoeligheid
  • infecties

Invloed van voedingsmiddelen en alcohol

Mensen met een rode neus of felrode wangen tengevolge van rosacea worden vaak als acoholist bestempeld. "Drankneus" is de weinig opbeurende kreet, die hen vaak naar het hoofd wordt geslingerd. Ze schamen zich daarom voor hun uiterlijk. Alcohol verergert wel tijdelijk de verwijding van de oppervlakkige bloedvaatjes in de huid.Voedingsmiddelen, die sterk gekruid of erg warm zijn, doen dat ook. Het zijn echter geen oorzaken van rosacea.

Geneesmiddelen

Vaatverwijdende middelen zullen een bestaande rosacea doen verergeren. Deze geneesmiddelen worden vooral gegeven aan oudere mensen met vernauwing van bloedvaten.

Het gebruik van bijnierschorshormoon-bevattende crèmes of zalven, zgn,"Corticosteroïden", maakt iedere rosacea veel erger (zie ook folder "Corticosteroïden voor de huid"). Bovendien treedt er een zeker verslaving voor deze middelen op, omdat ze in het begin de ontstekingsreactie van de huis afremmen. Hierdoor verdwijnt de zo storende roodheid. Zodra de patiënt evenwel stopt met corticosteroïdhoudende crème of -zalf, keren de huidverschijnselen in heviger mate terug. Patiënten willen dan het liefst hun gelaat opnieuw insmeren met dezelfde crème, wat prompt weer verbetering brengt.

Op den duur nemen de vaatverwijdingen en papels (rode bultjes) steedq uitgebreidere vormen aan en zal men vaker, langduriger en met sterker werkende corticosteroïden moeten smeren om de roodheid te kunnen onderdrukken. In een dergelijke situatie kost het veel geduld van de patiënt en de arts om de huid weer tot rust te krijgen.

Ook bij personen zonder rosacea zullen coricosteroïden bij voldoende lang gebruik in het gelaat een sterk op rosacea gelijkende uitslag kunnen veroorzaken, de zogenoemde steroïd-acne.

Klimaat

Rosacea kis vak het egst in de winter. Bij veel patiënten treedt verbetering in de zomer, maar bij anderen worden onder invloed van de zon de huidafwijkingen juist slechter. Waarschijnlijk is de overgang van kou naar warmte, waardoor de bloedvaatjes van de huid wijder worden, de reden van het erger worden van rosacea.

Overgevoeligheid

Veel patiënten merken opdat de aandoening verergert tijden het gebruik van vele soorten crèmes, reinigingslotions, shampoos en dergelijke. De huid lijkt als het ware niets te verdragen. Dat is een gevolg van het ontstekingsproces van de huid. Daardoor voelt de huid pijnlijk en branderig aan. Dit wordt veroorzaakt door irritatie door de genoemde stoffen.

Infecties

Bacteriële infecties spelen geen rol bij rosacea. Soms worden patiënten met rosacea bepaalde "mijtjes" (demodex) in wijde huidporiën van de neus gevonden. Echter ook bij mensen met een volmaakt normale huid kunnen deze micro-organismen voorkomen zonder enige afwijking te geven.

Psychische factoren

Mensen met rode wangen en een opvallende neus voelen zich onzeker. Daardoor neigen patiënten met rosacea zich te onttrekken aan contacten met hen onbekende personen. In ernstige gevallen leidt dat tot depressieve stemmingen. De psychische problemen van patiënten met rosacea zijn een gevolg en niet de oorzaak van de huidproblemen.

Complicaties

Bij rhinophyma of bloemkoolneus is de zwelling van het huidweefsel rond de poriën van de neuspunt zo sterk, dat de neuspunt hobbelig vergroot is en lijkt op een bloemkoolstronkje. Rhinophyma wordt vooral bij oudere mannen gezien. Het heeft niets met ovematig drankgebruik te maken.

Oogafwijkingen komen bij ruim de helft van alle patiënten met rosacea voor. Meestal betreft het vrij onschuldige ontstekingen van de ooglidranden of bultjes in de huid van de oogleden. Soms gaat het om ontstekingen van het hoornvlies. De ogen zijn daarbij pijnlijk, tranen gemakkelijk en er is sprake van lichtschuwheid. Dit wordt rosaceakeratitis genoemd. Als dat niet tijdig herkend en behandeld wordt, kunnen er littekens op het hoornvlies ontstaan waardoor men slechter gaat zien.

Wat zijn de verschijnselen?

Wat het meest opvalt en vaak ook als het grootste probleem wordt gezien is de roodheid van de wangen, de neuspunt, het midden van het voorhoofd en de kin.
Meestal is de kleur rozerood, soms wat paarsrood. De roodheid wordt vaak nog geaccentueerd door verwijding van de oppervlakkige bloedvaatjes van de huid in het gelaat; Deze wijde bloedvaatjes worden teleangiëctasieën genoemd. Bij milde vormen van rosacea zijn alleen de roodheid en de fijne vaatverwijdingen van de wangen aanwezig. Dit staat bekend als "couperose".

Bij de ergere vormen van rosacea zijn er ook papels en puistjes (rode bultjes met gele etterkopjes) op wangen, neus en voorhoofd in het rode huidgebied. Deze puistjes komen bij rosacea minder vaak voor dan bij echte jeugdpuistjes. Zwelling (oedeem) van het gelaat kan in lichte mate voorkomen alser veel papels en puistjes zijn.

Andere minder vaak voorkomende verschijnselen zijn branderigheid van de gelaatshuid en blozen bij de minste of geringste aanleiding. Dat kan in gezelschap zeer frustrerend zijn.

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Meestal zak de arts geen probleem hebben met het herkennen van rosacea en is geen ander onderzoek nodig dan de uitwendige inspectie van de huid.

Allerlei afwijkingen in het gelaat die gepaard gaan met roodheid, verwijde bloedvaatjes en/of papels, kunnen soms verwarring geven. Daarom zal er één enkele maal een huidbiopt nodig zijn voor microscopisch weefselonderzoek. Bij een huidbiopt wordt onder plaatselijke verdoving een stukje huid van enkele millimeters doorsnee afgenomen.

Wat is de behandeling?

Bij een uitgesproken rosacea met opvallende roodheid, papels en puistjes zijn de volgende behandelingen meestal succesvol.

Plaatselijke behandeling

  • Met antibiotica als erythromycine of clindamycine als gel, lotion of crème.
  • Verder kan een behandeling gegeven worden met metronidazol-gel of -crème.

Systhematische behandeling met tabletten of capsules

Deze behandeling wordt gegeven:

  • als de plaatselijke behandeling onvoldoende werkt.
  • bij zeer heftige en acute vormen, met name als er veel puistjes zijn of de huid gezwollen is.
  • bij rosacea-keratitis.

In aanmerking komen tetracycline, doxycyline en minocyline. Deze drie geneesmiddelen zijn aan elkaar verwante antibiotica, die over het algemeen weinig bijwerkingen geven. Zij dienen tenminste 1-2 maanden gebruikt te worden. In de zwangerschap zijn ze verboden. Voor verdere details kunt u het best de bijsluiter raadplegen.

Isotretinoïde is een van vitamine-A-zuur afgeleid middel, dat alleen door een huidarts voorgeschreven dient te worden bij ernstige vormen van rosacea, als de hierboven genoemde geneesmiddelen niet helpen of niet verdragen worden of geen betrouwbare anticonceptiemaatregelen genomen hebben.

Coagulatie (dichtbranden)

Opvallend wijde bloedvaatjes op wangen en neus kunnen, als de andere verschijnselen van rosacea tot rust zijn gekomen, met een fijn electrisch naaldje dichtgebrand worden. Dat is wat gevoelig maar verdoving is meestal niet nodig. Ook met zogenaamde LASER-stralen zijn deze kleine bloedvaatjes zeer fraai te verwijderen. LASER-behandeling is echter een kostbare- tijdrovende methode.

Cryotherapie (bevriezing)

Rhinophyma kan goed behandeld worden met cryotherapie. Hierbij wordt het overtollig weefsel van de neus bevroren met vloeibare stikstof. Bij zeer grote zwellingen dient de hulp van de plastisch chirurg ingeroepen te worden.

Wat kunt u zelf nog doen?

Bij lichtere vormen van rosacea staat alleen de roodheid van de wangen op de voorgrond. Veel patiënten raadplegen daarvoor een schoonheidsspecialiste of proberen allerlei middeltjes van de drogist. Soms heeft dat een averechts effect. Immers de huid heeft vooral rust nodig en moet zo weinig mogelijk geïrriteerd worden. Een milde dag- of nachtcrème is vaak voldoende. Stoombadjes of natte omslagen met lauwwarm water worden als weldadig ervaren. Camouflage is niet verboden, maar pas op met stevig boenen van de huid bij het verwijderen van make-up.

Vermijd irritatie van de huid zoals felle koude, gure wind, overmatig zonnen, rokerige ruimtes. Vermijd middelen die vaatverwijding veroorzaken, zoals sterke kruiden en alcohol. Gebruik nooit sterk werkende corticosteroïd-crèmes of -zalven in het gelaat. Bij lichte vormen van rosacea is te veel doen nadeliger dan niets doen!

Wat zijn de vooruitzichten?

Over het algemeen wordt met de hiervoor beschreven behandelingen een bevredigend resultaat verkregen. Rosacea heeft echter de neiging terug te komen, niet door het staken van de behandeling maar door het aanwezig zijn van bevorderende factoren. Bij de meeste patiënten zal na verloop van vele jaren het aantal malen, dat de aandoening opvlamt, verminderen en zal ook de ernst van opvlammingen afnemen.