Aktinische keratosen

Wat zijn aktinische keratosen?

keratosisactinica2Aktinische keratosen zijn kleine, ruwe, verhoornde plekjes op de huid die ontstaan door langdurige blootstelling aan de zon. Dit wil niet zeggen dat je deze plekjes krijgt na enkele uren in de zon, maar wel na jaren…

Ze komen meestal voor op die plaatsen waar zonnestralen goed aan kunnen: met name het aangezicht, de voorarmen en de handruggen. Bij kalende mensen, die op hun hoofd geen ‘bescherming’ meer hebben tegen het zonlicht, zien we ze vaak op  de schedelhuid. Mensen  met een bleker huidtype zijn extra gevoelig voor dit soort letseltjes.

Meestal komen ze voor op latere leeftijd (vanaf 40-50 jaar), maar door het veranderende ‘zonnegedrag’ (meer zonvakanties) en toename van het zonnebankgebruik bij jongere mensen zien we ze ook meer en meer in deze leeftijdsgroep opduiken. Mensen die jarenlang in de tropen hebben gewoond, en mensen die medicatie nemen die het immuunsysteem onderdrukken, krijgen ook sneller aktinische keratosen.

Het is belangrijk te beseffen dat deze letseltjes, die op zich nog goedaardig zijn, toch beschouwd worden als mogelijke voorlopers van huidkanker.

 

Hoe ontstaan aktinische keratosen?

Aktinische keratosen ontstaan dus door  langdurige blootstelling aan de ultraviolette stralen van de zon. Deze stralen dringen door tot in de keratinocyten, dit zijn de cellen waaruit de meest oppervlakkige laag van de huid is opgebouwd. Door de langdurige straling gaan de keratinocyten uiteindelijk abnormaal delen, groeien en ophopen, waardoor kleine ‘verhoorningen’  (keratosen) ontstaan aan het huidoppervlak.

Of iemand deze keratosen ontwikkelt, is afhankelijk van de totale hoeveelheid ultraviolette straling en van het huidtype. Hoe bleker de huid, hoe sneller  ‘voldoende  straling’ is bereikt…

Je begrijpt dat als dit ‘abnormaal gedrag’ van de huidcellen jarenlang blijft doorgaan, er soms wel eens een ernstiger letsel, een vorm van huidkanker, kan ontstaan.  Meestal gaat het dan om een plaveiselcelcarcinoom (spinocellulair carcinoom).

Uiteindelijk gaat het slechts om een zéér klein percentage van de keratosen die zo evolueren.  Maar bij mensen met veel letsels, die zich jarenlang niet laten behandelen, kan het risico toch oplopen.

 

Hoe zien ze eruit?

keratosisactinica3Aktinische keratosen zitten bij voorkeur op handruggen, onderarmen, aangezicht en schedelhuid. In het begin kan je ze soms beter  voelen dan zien. Het is dan een kleine oneffenheid, een dikke schilfer die steeds op dat zelfde plekje terugkeert. Als ze wat groter worden zijn het meestal huidskleurige tot roodbruine, ruw aanvoelende bultjes op de huid.  Soms zijn ze licht pijnlijk bij aanraking. Meestal zien we meerdere plekjes tegelijk, en de omgevende huid vertoont vaak ook andere tekenen van ‘te veel zon’: bruine vlekken, overmatig veel sproeten, rimpels,…

De diagnose kan meestal op het zicht gesteld worden. Bij twijfel (wanneer het plekje te groot is geworden, regelmatig bloedt, of andere abnormale kenmerken vertoont) wordt soms een huidmonster (biopsie) genomen. Onderzoek hiervan geeft dan zekerheid.

 

Hoe worden aktinische keratosen behandeld?

  • Wanneer je er op tijd bij bent, de letsels nog niet te groot en te talrijk zijn, kunnen ze vrij eenvoudig behandeld worden. Ze worden aangestipt met vloeibare stikstof (‘bevriezen’ of cryotherapie). Tijdens de behandeling geeft dit een brandend gevoel, dat enkele uren kan duren. Je kan hiervoor een pijnstiller (paracetamol) innemen. De dag nadien ontstaat meestal een oppervlakkige ‘vrieswonde’, een korst of soms zelfs een blaar. Afhankelijk van de ernst kan je dit gewoon open laten of afdekken met wondhelende zalf. Na 2-4 weken komt het korstje los: de abnormaal verhoornde huid wordt hierbij verwijderd , en is intussen  geleidelijk vervangen vanuit de randen en de diepte door weer normaal uitgroeiende huid. Soms is herhaalde behandeling nodig (bijvoorbeeld om de maand, tot alle letsels duidelijk verdwenen zijn).
    Wanneer het om een grote huidzone met veel letsels gaat worden andere behandelingen overwogen:
  • 5% 5-fluorouracilcrème (Efudix®) is een celgroeiremmend middel dat op de aangetaste huidzone uitgewreven wordt. Na enige tijd gaan de abnormaal groeiende celgroepjes kapot wat aan de huid zichtbaar is als een vrij forse ‘irritatiereactie’. Hierna volgt de ‘genezingsfase’ waarbij de normale huid terug ingroeit.
  • Fotodynamische therapie bestaat uit het aanbrengen van een speciale crème die aminolevuline zuur bevat. Dit wordt enkel opgenomen in de abnormaal delende cellen van de aktinische keratosen, en niet in de normale huidcellen. Enkele uren nadien wordt de ingesmeerde zone belicht met een speciale rode lamp. Het rood licht veroorzaakt selectief schade aan die cellen die aminolevulinezuur hebben opgenomen. De normale huid wordt dus niet beschadigd, enkel de abnormale verhoorningen.
  • Een vrij nieuwe vorm van behandelen, is door middel van laser. De bovenste huidlaag wordt als het ware ‘verdampt’, waardoor de letsels verwijderd worden. Een geschikte laser is onder andere de CO2-laser.
  • Imiquimod-crème (Aldara®) is een nieuwe crème, oorspronkelijk bedoeld voor de behandeling van genitale wratten. Mogelijks zou het ook werken tegen aktinische keratosen, maar hierover zijn nog meer  studies nodig.

 

Wat kan je zelf doen?

Het is belangrijk te beseffen dat aktinische keratosen ontstaan door ‘te veel zon’. Voorkomen is dus beter dan genezen!

Soms ben je je er niet van bewust dat je huid veel zon krijgt, maar ‘elke straal telt’: zo kan vaak in de tuin werken of buiten bezig zijn, bij sommige huidtypes voldoende zijn om later aktinische keratosen (en andere tekenen van huidveroudering) te krijgen.

Het is vanzelfsprekend belangrijk om verdere beschadiging van de huid door ultraviolette straling zoveel mogelijk te voorkomen. Minder in de zon komen, beschermende kledij en een hoofddeksel dragen, de zonnebank beperken, én je huid beschermen door een goede zonnecrème met hoge beschermingsfactor (factor 30 of hoger). Bij mensen met aktinische keratosen gelden deze maatregelen niet enkel in volle zomer, maar ook op zonnige dagen de rest van het jaar.

Verder is het raadzaam een door de zon beschadigde huid goed in de gaten te houden, en nieuwe plekjes steeds door je arts te laten controleren.

 In deze folder wordt getracht een antwoord te geven op de meest gestelde vragen omtrent 'aktinische keratosen'. Voor bijkomende vragen, nog meer informatie of advies afgestemd op jouw individueel probleem, vraag raad aan de dokter.