Alopecia areata

Wat is "alopecia areata"?

Alopecia areata betekent pleksgewijze kaalheid. Het is een ziekte waarbij de haarwortels in ronde of ovale plekken aangetast zijn, waardoor de haren uitvallen en er één of meerdere kale gebieden ontstaan. Meestal worden de kale plekken eerst opgemerkt door anderen, zoals de partner of de kapper.

Hoe ontstaat alopecia areata?

De precieze oorzaak van alopecia areata is onbekend. Als mogelijke oorzaak wordt gedacht aan een stoornis in het afweermechanisme van het lichaam, de immuniteit. De afweer is als het ware ontspoord en richt zich tegen het eigen lichaam, in dit geval tegen de haarwortels. Bovendien is gebleken dat  mensen met deze ziekte verhoudingsgewijs iets vaker ook lijden aan andere auto-immuunziekten zoals sommige schildklierziekten, vitiligo, of bepaalde vormen van bloedarmoede (pernicieuze anemie). Waarschijnlijk kan ook stress een verergerende of uitlokkende rol spelen.

Hoe verloopt de aandoening?

De kale plekken kunnen in principe ontstaan op alle lichaamsgebieden waar normaal haren groeien, zoals het hoofd, de wenkbrauwen, baard, oksels en schaamstreek. Ook komt het voor dat het haar niet pleksgewijs uitvalt maar eerder verspreid over de gehele hoofdheid dunner wordt. In heel zeldzame gevallen wordt men helemaal kaal; Meestal blijft de aandoening echter beperkt tot één of enkele plekken op de hoofdhuid.

Het verloop van alopecia areata is zeer verschillend van persoon tot persoon. Het is moeilijk te voorspellen wanneer het haar zal terugkomen en of de ziekte zich in de toekomst al dan niet nog zal herhalen. In de meeste gevallen ziet men spontaan herstel van de haargroei binnen enkele maanden tot jaren. Soms herstellen de plekken zich niet of onvolledig, of treden ondertussen elders kale plekken op. Men kan stellen dat bij 4 op 5 patiënten het haar binnen een half jaar spontaan is terug gegroeid.

De ziekte is niet gevaarlijk voor de rest van de gezondheid en in géén geval besmettelijk.

Hoe wordt de diagnose gesteld?

Wanneer het haarverlies met scherp omschreven kale plekken op de hoofdhuid begint, is de diagnose niet moeilijk te stellen. Het is moeilijker wanneer de ziekte alleen op andere behaarde lichaamsgebieden, zoals de wimpers, wenkbrauwen of de baardstreek optreedt. Soms zal de dokter aanvullend onderzoek (huidbiopsie of -punctie) of haarwortelonderzoek uitvoeren om andere vormen van haarverlies uit te sluiten.

Wat is de behandeling?

In de meeste gevallen herstelt de haargroei zich spontaan binnen maanden tot jaren. Om deze 'heringroei' te versnellen kunnen een aantal behandelingen overwogen worden:

  • Prikkeltherapie
    Hierbij worden zalven, crèmes of lotions gebruikt die irritatie van de hoofdhuid uitlokken. Voorbeelden hiervan zijn ijsazijn en cignoline.  Eenvoudig gesteld kan men zeggen dat de irritatie die uitgelokt wordt, het immuunsysteem 'misleidt' of 'afleidt', waardoor het de haarwortels 'met rust laat'.
  • Corticosteroïden
    Corticosteroïden (= "cortisones") beïnvloeden het immuunsysteem in de huid. Men kan corticosteroïden als zalf, crème of lotion op de huid aanbrengen, waardoor ze lokaal in de kale plekken het immuunsysteem gaan onderdrukken. Soms worden de corticosteroïden ook in de plekken ingespoten.
  • Minoxidil-lotion
    Minoxidil is een lokaal haargroeimiddel, maar in de behandeling van alopecia areata lijkt het weinig effectief.
  • Lichttherapie
    Ook met belichting met UVA- of UVB-stralen kunnen gunstige resultaten worden geboekt. Dit vooral bij patiënten bij wie volledige kaalheid is opgetreden. Eens het haar terug groeit, kunnen de lichtstralen niet meer doordringen tot op de huid en wordt het minder effectief.
  • Lokale immuuntherapie
    In ernstige gevallen kan deze methode worden overwogen. De patiënt wordt eerst overgevoelig (allergisch) gemaakt voor een bepaalde stof, meestal diphencyprone. Daarna worden de kale plekken ingesmeerd met deze stof (aan een heel lage concentratie) zodat ter plaatse een allergisch eczeem ontstaat. Door deze allergische reactie, die verder geen nadelige gevolgen heeft, worden de haarwortels als het ware gestimuleerd, en het immuunsysteem alweer 'afgeleid', waardoor de haargroei bij een aantal patiënten terugkomt.

Wat kan u zelf doen?

  • Camouflage
    Individuele alopeciaplekken of volledige kaalheid kunnen gecamoufleerd worden met een pruik of haarstukje. De ziekenfondsen en de particuliere verzekeraars hanteren hiervoor een vergoedingsregeling.
  • Dieet
    De haargroei is NIET te beïnvloeden door dieetmatregelen. Ook vitamines helpen niet. Soms wordt wel een zinksupplement bijgegeven. Onderzoek van de haren op eventuele tekorten (haaranalyse) is niet aan te bevelen. Het levert geen enkele aanvullende informatie op die van belang is voor de genezing van alopecia areata.

Wat zijn de vooruitzichten?

Het beloop van de ziekte is meestal minder gunstig wanneer:

  • de aandoening op jonge leeftijd voor de eerste keer voorkomt
  • er ook andere auto-immuunziekten voorkomen bij de patiënt of in de familie
  • meerdere lichaamsgebieden aangetast zijn
  • alopecia areata in de familie voorkomt.

Is het erfelijk?

Deze haarziekte blijkt bij zo'n 10% van de patiënten ook in de familie voor te komen. Een zekere aanleg is dus waarschijnlijk wel aanwezig.